AI akan menjadi ancaman pada sektor pekerjaan di Malaysia jika organisasi hanya melihatnya sebagai alat pengurangan tenaga kerja, tetapi dalam amalan saya, AI lebih kerap mengubah tugas, aliran kerja dan keperluan kemahiran berbanding menghapuskan semua jawatan. Kesan sebenar bergantung pada cara kerajaan, majikan dan pekerja bersedia menyesuaikan diri.
Dalam sektor awam dan swasta, saya melihat AI bukan sekadar isu teknologi, tetapi isu pengurusan perubahan. Apabila automasi diperkenalkan tanpa pelan latihan, komunikasi dan semakan proses, memang wujud kebimbangan terhadap keselamatan pekerjaan. Namun apabila AI digunakan secara berfasa, ia biasanya meningkatkan produktiviti, mengurangkan kerja berulang dan membebaskan pegawai untuk fokus pada tugas bernilai tinggi.
Contohnya, di jabatan yang mengendalikan permohonan dan aduan, AI boleh membantu menyusun tiket, mengesan kategori kes, dan menyediakan draf jawapan awal. Pegawai masih membuat semakan akhir, tetapi masa pemprosesan menjadi lebih singkat. Ini menunjukkan bahawa ancaman utama bukanlah AI itu sendiri, tetapi kegagalan organisasi menyesuaikan peranan kerja dengan cepat.
Di Malaysia, impak AI paling ketara pada pekerjaan yang banyak bergantung pada tugasan rutin, berstruktur dan berulang. Dalam pengalaman saya bersama organisasi yang sedang mendigitalkan operasi, fungsi seperti kemasukan data, penyaringan dokumen, khidmat pelanggan asas, penjadualan, dan analisis laporan standard adalah antara yang paling mudah diautomasi.
Namun, pekerjaan yang memerlukan pertimbangan dasar, interaksi manusia, rundingan, pengawasan pematuhan dan keputusan berisiko tinggi masih memerlukan manusia. Dalam sektor kerajaan, ini termasuk penggubalan dasar, pengurusan kes, perolehan, audit, penguatkuasaan dan perkhidmatan kaunter yang memerlukan empati serta budi bicara.
Soalan yang sering saya dengar daripada pegawai ialah: “Jawatan mana yang paling berisiko?” Jawapannya bukan semata-mata berdasarkan jawatan, tetapi berdasarkan komponen tugas. Jika 70% kerja seseorang bersifat rutin dan boleh ditentukan peraturannya, pendedahan kepada automasi adalah tinggi. Jika kerja itu memerlukan penilaian, interaksi manusia dan penyelarasan pelbagai pihak, risikonya lebih rendah.
Secara umum, pekerjaan yang lebih terdedah termasuk operator data, kerani pemprosesan, sokongan pelanggan tahap pertama, dan tugas pentadbiran berulang. Pekerjaan yang lebih tahan pula termasuk pegawai dasar, pengurus program, pakar undang-undang, juruaudit, pegawai pematuhan, penganalisis strategik dan peranan yang memerlukan hubungan pemegang taruh.
Dalam projek transformasi yang saya lihat, organisasi yang berjaya bukanlah yang menolak AI, tetapi yang memetakan semula kerja: apa yang boleh diautomasi, apa yang perlu disemak manusia, dan apa yang perlu dipertingkatkan melalui latihan.
Kebimbangan pekerja bukan tidak berasas. Jika organisasi memperkenalkan AI hanya untuk mengejar penjimatan kos, tanpa pelan penempatan semula atau peningkatan kemahiran, kesan sosialnya boleh menjadi ketara. Dalam konteks sektor awam, ini boleh menjejaskan moral, kepercayaan pekerja dan kualiti penyampaian perkhidmatan.
Selain itu, terdapat risiko lain yang perlu diambil serius: bias dalam model, kesalahan maklumat, kebocoran data, pergantungan berlebihan pada sistem automatik dan keputusan yang sukar dijelaskan. Bagi agensi kerajaan, isu ini berkait terus dengan tadbir urus, akauntabiliti dan pematuhan undang-undang.
Daripada pengalaman saya menilai inisiatif digital, pendekatan paling berkesan ialah memperkenalkan AI sebagai alat peningkatan operasi, bukan pengganti menyeluruh. Kerajaan perlu menetapkan dasar yang jelas supaya penggunaan AI selari dengan keselamatan data, etika, dan matlamat perkhidmatan awam.
Bagi pekerja sektor awam, strategi terbaik bukan menunggu perubahan, tetapi membina keupayaan baharu. Saya selalu menasihatkan pasukan supaya melihat AI sebagai “rakan kerja digital” yang boleh mengurus kerja asas, manakala manusia menambah nilai melalui pertimbangan, komunikasi dan penyelarasan.
Antara kemahiran yang semakin penting ialah literasi data, penggunaan alat AI secara bertanggungjawab, penulisan arahan yang jelas, semakan kualiti output, dan kefahaman proses kerja menyeluruh. Pegawai yang mampu menggabungkan pengetahuan operasi dengan kemahiran digital akan lebih sukar digantikan.
Pada hemat saya, AI tidak semestinya menjadi ancaman pada sektor pekerjaan di Malaysia. Ancaman sebenar muncul apabila organisasi lambat menyesuaikan proses, gagal melatih pekerja, dan menggunakan teknologi tanpa tadbir urus yang baik. Jika diurus dengan betul, AI boleh meningkatkan kecekapan kerajaan, mempercepat perkhidmatan dan membuka ruang kepada kerja yang lebih strategik.
Bagi sektor awam, soalan yang lebih penting bukan “adakah AI akan menggantikan pekerjaan?” tetapi “bagaimana kita menyusun semula kerja supaya rakyat mendapat perkhidmatan yang lebih pantas, tepat dan selamat?” Jawapan kepada soalan itu akan menentukan sama ada AI menjadi risiko atau pemangkin kemajuan.
Tidak. AI lebih cenderung mengubah tugas dalam sesuatu pekerjaan berbanding menggantikan semua peranan. Pekerjaan yang memerlukan pertimbangan manusia, empati dan akauntabiliti masih sangat diperlukan.
Pekerjaan yang banyak melibatkan tugasan rutin, berulang dan berasaskan peraturan lebih terdedah kepada automasi. Contohnya kemasukan data, sokongan pelanggan tahap pertama dan pemprosesan dokumen.
Agensi perlu memetakan proses kerja, melaksanakan kes guna kecil, memastikan semakan manusia, dan melatih semula pegawai. Tadbir urus data dan keselamatan juga mesti diberi keutamaan.
Pegawai perlu membina literasi AI, kemahiran data dan keupayaan semakan kualiti. Fokus pada kemahiran yang sukar diautomasi seperti analisis dasar, komunikasi dan penyelesaian masalah.
